Bệnh phổi là nhóm bệnh ảnh hưởng đến đường hô hấp dưới như phế quản, nhu mô phổi và màng phổi. Phổi có nhiệm vụ đưa oxy vào máu và thải carbon dioxide ra ngoài.
Khi phổi bị tổn thương, người bệnh có thể ho kéo dài, khó thở và đau ngực. Tình trạng này làm giảm khả năng lao động và ảnh hưởng chất lượng sống.
Triệu chứng bệnh phổi giai đoạn đầu thường mờ nhạt. Nhiều người dễ nhầm với cảm cúm hoặc viêm họng. Người hút thuốc hoặc làm việc trong môi trường bụi khói có nguy cơ cao. Người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh nền cũng cần chú ý.
Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu tổng quan các bệnh về phổi phổ biến, dấu hiệu cảnh báo, nguyên nhân và cách phòng ngừa hiệu quả.
Bệnh phổi là gì và vì sao không nên chủ quan?
Bệnh phổi là thuật ngữ chung chỉ các rối loạn làm ảnh hưởng đến khả năng hô hấp. Tổn thương có thể xuất hiện ở phế quản, phế nang, nhu mô hoặc màng phổi. Tùy nguyên nhân, bệnh có thể cấp tính như viêm phổi, hoặc mạn tính kéo dài như tắc nghẽn phổi, giãn phế quản.
Vai trò của phổi trong cơ thể
Mỗi nhịp thở giúp không khí đi qua mũi, họng, khí quản, phế quản rồi đến phế nang. Tại đây, oxy được đưa vào máu để nuôi cơ thể, đồng thời khí carbon dioxide được thải ra ngoài. Khi phổi suy giảm chức năng, các cơ quan như tim, não, cơ bắp đều có thể bị ảnh hưởng do thiếu oxy.
Ai có nguy cơ mắc bệnh phổi cao hơn?
Nguy cơ mắc bệnh phổi tăng ở người hút thuốc lá, thường xuyên hít khói thuốc, sống trong môi trường ô nhiễm, tiếp xúc bụi mịn, hóa chất, khói bếp, bụi công nghiệp hoặc có tiền sử nhiễm trùng hô hấp tái diễn. Người lớn tuổi, trẻ nhỏ, người suy giảm miễn dịch và người có bệnh tim mạch, đái tháo đường cũng cần theo dõi sức khỏe phổi sát hơn.
Các bệnh về phổi phổ biến thường gặp
Các bệnh về phổi có biểu hiện khá đa dạng. Có bệnh diễn tiến nhanh cần điều trị sớm, có bệnh âm thầm kéo dài nhiều năm. Việc nhận diện đúng nhóm bệnh giúp người bệnh đi khám đúng chuyên khoa và tránh tự dùng thuốc không phù hợp.
Viêm phổi
Viêm phổi là tình trạng nhiễm trùng hoặc viêm tại nhu mô phổi, thường do vi khuẩn, virus hoặc nấm. Người bệnh có thể sốt, ho có đờm, đau ngực khi ho hoặc hít sâu, khó thở, mệt nhiều. Ở người già, triệu chứng đôi khi không điển hình, có thể chỉ là lơ mơ, ăn kém hoặc thở nhanh.
Lao phổi
Lao phổi là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn lao gây ra, lây qua đường không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Dấu hiệu thường gặp là ho kéo dài, sốt nhẹ về chiều, ra mồ hôi đêm, sụt cân, mệt mỏi, đau ngực hoặc ho ra máu. Lao phổi cần được xét nghiệm, chẩn đoán và điều trị đủ phác đồ, không tự ý bỏ thuốc giữa chừng.
U phổi
U phổi có thể là lành tính hoặc ác tính. Một số trường hợp phát hiện tình cờ khi chụp X-quang hoặc CT phổi. Người có nguy cơ cao như hút thuốc lâu năm, trên 50 tuổi, có ho kéo dài, đau ngực, khó thở, ho ra máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân nên đi khám sớm để được đánh giá.
Tắc nghẽn phổi COPD
Tắc nghẽn phổi, thường được nhắc đến là COPD, là bệnh mạn tính làm đường thở bị viêm, hẹp và giảm lưu thông khí. Triệu chứng thường gặp gồm ho mạn tính, khạc đờm, khó thở khi gắng sức, thở khò khè. Hút thuốc là yếu tố nguy cơ quan trọng, nhưng ô nhiễm không khí và tiếp xúc bụi nghề nghiệp cũng góp phần làm bệnh nặng hơn.
Giãn phế quản
Giãn phế quản là tình trạng phế quản bị giãn bất thường, khiến đờm ứ đọng và dễ nhiễm trùng tái phát. Người bệnh thường ho đờm kéo dài, đờm nhiều, có thể hôi, tái đi tái lại các đợt viêm phổi hoặc ho ra máu. Bệnh cần được theo dõi lâu dài để giảm đợt cấp và bảo vệ chức năng hô hấp.
| Nhóm bệnh | Dấu hiệu gợi ý | Đối tượng cần chú ý |
|---|---|---|
| Viêm phổi | Sốt, ho đờm, đau ngực, khó thở | Người già, trẻ nhỏ, người bệnh nền |
| Lao phổi | Ho kéo dài, sốt chiều, sụt cân, ra mồ hôi đêm | Người tiếp xúc nguồn lây, suy giảm miễn dịch |
| U phổi | Ho dai dẳng, ho ra máu, đau ngực, gầy sút | Người hút thuốc, người trên 50 tuổi |
| COPD | Khó thở tăng dần, ho khạc đờm mạn tính | Người hút thuốc, tiếp xúc bụi khói lâu năm |
| Giãn phế quản | Ho đờm nhiều, nhiễm trùng tái phát | Người từng viêm phổi nặng hoặc lao phổi |
Triệu chứng bệnh phổi cần chú ý sớm
Triệu chứng viêm phổi không phải lúc nào cũng rầm rộ. Nhiều người chỉ ho nhẹ, hụt hơi khi leo cầu thang hoặc mệt hơn bình thường nên dễ bỏ qua. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài hoặc nặng dần, bạn nên đi khám để được nghe phổi, đo SpO2, chụp phim hoặc làm xét nghiệm khi cần.
Dấu hiệu hô hấp thường gặp
- Ho kéo dài trên 2 đến 3 tuần, ho tăng về đêm hoặc sáng sớm.
- Khó thở khi gắng sức, sau đó khó thở cả khi nghỉ.
- Đau tức ngực, nhất là khi hít sâu hoặc ho.
- Khạc đờm nhiều, đờm vàng, xanh, lẫn máu hoặc có mùi bất thường.
- Thở khò khè, nặng ngực, cảm giác không lấy đủ hơi.
- Sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân.
Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay
Bạn nên đến cơ sở y tế sớm nếu có khó thở tăng nhanh, tím môi, đau ngực dữ dội, ho ra máu, sốt cao không hạ, lơ mơ, SpO2 thấp hoặc người cao tuổi đột ngột mệt nhiều. Với người có bệnh phổi mạn tính, bất kỳ đợt ho đờm tăng, khó thở tăng hoặc giảm khả năng sinh hoạt đều cần được đánh giá.
Nếu bạn hoặc người thân tại Hà Tĩnh có ho kéo dài, khó thở, đau ngực hoặc nghi ngờ bệnh phổi, có thể liên hệ Phòng khám đa khoa Kim Đức để được tư vấn hướng khám phù hợp và kiểm tra kịp thời.
Nguyên nhân bệnh phổi thường gặp
Nguyên nhân bệnh phổi có thể đến từ nhiễm trùng, thói quen sinh hoạt, môi trường sống hoặc yếu tố nghề nghiệp. Trong nhiều trường hợp, bệnh không do một nguyên nhân duy nhất mà là kết quả của nhiều yếu tố cộng lại trong thời gian dài.
Hút thuốc và khói thuốc thụ động
Khói thuốc chứa nhiều chất gây kích ứng và độc hại cho đường thở. Người hút thuốc lâu năm có nguy cơ cao mắc COPD, viêm phế quản mạn, u phổi và nhiễm trùng hô hấp. Khói thuốc thụ động cũng gây hại cho trẻ nhỏ, người già và phụ nữ mang thai.
Ô nhiễm không khí và môi trường làm việc
Bụi mịn, khí thải, hóa chất, nấm mốc, bụi xi măng, bụi gỗ, bụi than, khói bếp hoặc hơi dung môi có thể làm đường thở viêm kéo dài. Người làm việc trong nhà máy, công trình xây dựng, xưởng gỗ, mỏ, khu vực giao thông đông đúc nên dùng bảo hộ hô hấp và khám sức khỏe định kỳ.
Vi khuẩn, virus và sức đề kháng suy giảm
Nhiễm virus cúm, virus đường hô hấp, vi khuẩn gây viêm phổi hoặc vi khuẩn lao đều có thể làm tổn thương phổi. Người suy giảm miễn dịch, dinh dưỡng kém, mắc bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch dễ gặp biến chứng nặng hơn.
Bệnh phổi nguy hiểm như thế nào nếu không điều trị?
Bệnh phổi nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn đến suy hô hấp, nhiễm trùng lan rộng, áp xe phổi, tràn dịch màng phổi, ho ra máu, giảm oxy máu và phải nhập viện. Với bệnh mạn tính như COPD hoặc giãn phế quản, mỗi đợt cấp đều có thể làm chức năng phổi giảm thêm.
Biến chứng hô hấp
Khi phổi không trao đổi khí hiệu quả, cơ thể thiếu oxy, người bệnh dễ mệt, thở nhanh, tím tái, rối loạn ý thức. Một số trường hợp cần thở oxy, khí dung, kháng sinh, thuốc giãn phế quản hoặc hỗ trợ hô hấp tùy mức độ.
Ảnh hưởng đến tim mạch và chất lượng sống
Bệnh phổi kéo dài có thể làm người bệnh giảm vận động, mất ngủ do ho, ăn kém, sụt cân và lo lắng. Thiếu oxy mạn tính cũng làm tim phải hoạt động nhiều hơn, đặc biệt ở người đã có bệnh tim mạch. Vì vậy, khám sớm không chỉ giúp điều trị triệu chứng mà còn giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.
Điều trị bệnh phổi hiện nay gồm những phương pháp nào?
Điều trị bệnh phổi cần dựa vào chẩn đoán cụ thể. Không nên tự mua kháng sinh, thuốc ho, thuốc giãn phế quản hoặc corticoid khi chưa có chỉ định, vì có thể che lấp triệu chứng, gây tác dụng phụ hoặc làm bệnh kéo dài.
Điều trị nội khoa
Tùy bệnh, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng sinh, kháng virus, thuốc điều trị lao, thuốc giãn phế quản, thuốc long đờm, thuốc hạ sốt, thuốc chống viêm hoặc oxy liệu pháp. Với COPD, điều trị thường kéo dài, kết hợp thuốc hít, kiểm soát đợt cấp và bỏ thuốc lá.
Vật lý trị liệu hô hấp và phục hồi chức năng
Một số người bệnh được hướng dẫn tập thở, dẫn lưu đờm, vận động phù hợp, phục hồi chức năng hô hấp và cải thiện sức bền. Phương pháp này đặc biệt hữu ích với người COPD, giãn phế quản hoặc sau viêm phổi nặng.
Theo dõi và tầm soát định kỳ
Người có nguy cơ cao có thể cần đo chức năng hô hấp, chụp X-quang, chụp CT liều thấp, xét nghiệm đờm, xét nghiệm lao hoặc các kiểm tra khác theo chỉ định.
Cách phòng ngừa bệnh phổi trong đời sống hàng ngày
Phòng ngừa bệnh phổi cần bắt đầu từ những thói quen nhỏ nhưng duy trì lâu dài.
Thay đổi thói quen sống
- Không hút thuốc, tránh khói thuốc thụ động.
- Đeo khẩu trang phù hợp khi tiếp xúc bụi, khói, hóa chất hoặc nơi ô nhiễm.
- Giữ nhà cửa thông thoáng, hạn chế nấm mốc, bụi bẩn.
- Ăn uống đủ chất, uống đủ nước, ngủ đủ giấc để hỗ trợ miễn dịch.
- Tập thể dục vừa sức như đi bộ, đạp xe nhẹ, tập thở.
- Tiêm phòng cúm, phế cầu hoặc các vaccine phù hợp theo tư vấn y tế.
- Điều trị dứt điểm các đợt nhiễm trùng hô hấp, không tự ý bỏ thuốc.
Khi nào nên đi khám phổi?
Bạn nên đi khám khi ho kéo dài trên 2 đến 3 tuần, khó thở, đau ngực, khạc đờm bất thường, ho ra máu, sốt kéo dài, sụt cân không rõ lý do hoặc thường xuyên tái phát viêm đường hô hấp. Người hút thuốc lâu năm, người làm việc trong môi trường ô nhiễm và người trung niên trở lên nên tầm soát phổi định kỳ, ngay cả khi triệu chứng chưa rõ ràng.
