Bệnh sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi gây ra, lây rất nhanh qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần. Bệnh thường gặp ở trẻ em chưa được tiêm phòng đầy đủ, nhưng người lớn chưa có miễn dịch cũng có thể mắc. Điều đáng lo là sởi không chỉ gây sốt và phát ban, mà còn có thể dẫn đến viêm phổi, viêm tai giữa, tiêu chảy, viêm não và các biến chứng nặng ở nhóm nguy cơ cao. Theo WHO, sởi là bệnh rất dễ lây, có thể gây bệnh nặng, biến chứng và tử vong, trong khi tiêm vắc xin là cách phòng bệnh quan trọng nhất. World Health Organization
Nếu phụ huynh đang tìm hiểu hình ảnh bệnh sởi ở trẻ em, dấu hiệu ban sởi hay cách chăm sóc trẻ nghi mắc sởi, bài viết này sẽ giúp nhận biết đúng và biết khi nào cần đưa người bệnh đi khám.
Bệnh sởi là gì? Vì sao không nên chủ quan?
Sởi là bệnh do Morbillivirus gây ra. Sau khi xâm nhập qua đường hô hấp, virus nhân lên trong cơ thể rồi gây sốt, viêm long đường hô hấp, viêm kết mạc và phát ban toàn thân. Bệnh có khả năng lây mạnh, đặc biệt ở môi trường đông người như trường học, nhà trẻ, khu dân cư hoặc gia đình có người chưa tiêm đủ vắc xin.
Bệnh sởi lây qua đường nào?
Bệnh sởi chủ yếu lây qua giọt bắn và các hạt nhỏ trong không khí khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc tiếp xúc gần. Virus có thể lan nhanh trong không gian kín, vì vậy khi nghi ngờ mắc sởi cần hạn chế tiếp xúc và thông báo cho cơ sở y tế trước khi đến khám để được hướng dẫn phân luồng.
Ai dễ mắc bệnh sởi hơn?
- Trẻ chưa tiêm hoặc tiêm chưa đủ mũi vắc xin sởi.
- Người lớn chưa từng mắc sởi và chưa được tiêm phòng.
- Phụ nữ mang thai chưa có miễn dịch.
- Người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền.
- Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi.
Nguyên nhân gây bệnh sởi và quá trình lây nhiễm
Nguyên nhân trực tiếp gây bệnh sởi là virus sởi. Bệnh không phải do ăn uống kiêng khem sai cách, không phải do gió hay do tắm như quan niệm dân gian. Tuy nhiên, chăm sóc không đúng, tự ý dùng thuốc hoặc đưa trẻ đi khám muộn có thể làm tăng nguy cơ biến chứng.
Virus sởi xâm nhập cơ thể như thế nào?
Virus đi vào cơ thể qua niêm mạc mũi, họng hoặc mắt. Sau thời gian ủ bệnh, người bệnh bắt đầu có biểu hiện giống cảm cúm như sốt, ho, chảy nước mũi, đỏ mắt. Sau đó ban sởi xuất hiện và lan dần. CDC cho biết ban sởi thường xuất hiện sau 3 đến 5 ngày kể từ khi các triệu chứng đầu tiên bắt đầu, thường khởi phát bằng các dát đỏ phẳng ở vùng mặt sát chân tóc rồi lan xuống cổ, thân mình, tay, chân và bàn chân. CDC
Thời gian ủ bệnh và giai đoạn dễ lây
Người mắc sởi thường có triệu chứng sau khoảng 7 đến 14 ngày kể từ khi phơi nhiễm. Giai đoạn dễ lây thường bắt đầu trước khi phát ban, vì vậy người bệnh có thể lây cho người khác ngay cả khi chưa biết mình mắc sởi. Đây là lý do bệnh có thể bùng phát nhanh trong cộng đồng nếu tỷ lệ tiêm chủng thấp.
Triệu chứng bệnh sởi thường gặp ở trẻ em và người lớn
Triệu chứng sởi thường tiến triển theo từng giai đoạn. Ban đầu bệnh dễ bị nhầm với cảm cúm, viêm họng hoặc sốt virus thông thường. Tuy nhiên, nếu có sốt cao kèm ho, chảy nước mũi, đỏ mắt và sau đó phát ban lan từ mặt xuống thân mình, cần nghĩ đến khả năng mắc sởi.
Dấu hiệu bệnh sởi ở trẻ em
- Sốt, có thể sốt cao.
- Ho, chảy nước mũi, nghẹt mũi.
- Mắt đỏ, chảy nước mắt, sợ ánh sáng.
- Mệt mỏi, quấy khóc, ăn kém hoặc bú kém.
- Có thể xuất hiện hạt Koplik trong miệng trước khi phát ban.
- Ban đỏ dạng dát sẩn, thường bắt đầu từ mặt rồi lan xuống thân mình và tay chân.
Biểu hiện của bệnh sởi ở người lớn
Biểu hiện của bệnh sởi ở người lớn cũng gồm sốt, ho, sổ mũi, đỏ mắt và phát ban. Tuy nhiên, người lớn có thể mệt nhiều, đau nhức cơ thể, sốt cao hoặc dễ gặp biến chứng hơn nếu chưa có miễn dịch, đang mang thai, có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch. Khi người lớn nghi mắc sởi, không nên tự đi làm, đi học hoặc đến nơi đông người.
Hình ảnh bệnh sởi ở trẻ em cần nhận biết
Hình ảnh bệnh sởi ở trẻ em thường là ban đỏ, phẳng hoặc hơi gồ, có thể liên kết thành mảng, bắt đầu ở mặt, sau tai hoặc vùng chân tóc rồi lan xuống dưới. CDC lưu ý một số hình ảnh sởi có thể gây khó chịu khi xem, nhưng chúng hữu ích để nhận biết ban điển hình. CDC
| Dấu hiệu | Gợi ý sởi | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Sốt cao | Thường xuất hiện trước ban | Sốt có thể tăng khi ban xuất hiện |
| Ho, sổ mũi, đỏ mắt | Bộ ba triệu chứng hô hấp và mắt khá điển hình | Dễ nhầm cảm cúm giai đoạn đầu |
| Ban đỏ lan từ mặt xuống thân | Gợi ý mạnh bệnh sởi | Cần phân biệt với rubella, sốt phát ban, dị ứng thuốc |
| Ăn kém, li bì, khó thở | Có thể là dấu hiệu nặng | Nên đi khám sớm |
Bệnh sởi nguy hiểm không? Các biến chứng có thể gặp
Sởi có thể tự hồi phục ở nhiều trường hợp, nhưng không nên xem nhẹ. Biến chứng có thể xảy ra ở cả trẻ em và người lớn, đặc biệt nếu người bệnh chưa tiêm phòng, suy dinh dưỡng, thiếu vitamin A, có bệnh nền hoặc hệ miễn dịch yếu. CDC ghi nhận sởi có thể gây biến chứng như viêm tai giữa, tiêu chảy, viêm phổi, tổn thương não và tử vong. CDC
Biến chứng thường gặp
- Viêm tai giữa, có thể gây đau tai hoặc giảm thính lực tạm thời.
- Tiêu chảy, mất nước, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ.
- Viêm thanh quản, viêm phế quản, viêm phổi.
- Viêm giác mạc, loét giác mạc nếu chăm sóc mắt không đúng.
- Viêm não, co giật hoặc rối loạn ý thức trong trường hợp nặng.
Nhóm người có nguy cơ biến chứng nặng
Trẻ dưới 5 tuổi, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch, người có bệnh phổi, bệnh tim, suy dinh dưỡng hoặc chưa tiêm vắc xin đầy đủ cần được theo dõi sát hơn. Khi có dấu hiệu bất thường, không nên chờ ban bay hết mới đi khám.
Cách điều trị và chăm sóc người mắc bệnh sởi tại nhà
Hiện chưa có thuốc đặc hiệu tiêu diệt virus sởi trong các trường hợp thông thường. Điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, hạ sốt đúng cách, bù nước, dinh dưỡng đầy đủ, vệ sinh mắt mũi miệng và theo dõi biến chứng. Người bệnh cần nghỉ ngơi, cách ly, hạn chế tiếp xúc với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người chưa tiêm phòng.
Nguyên tắc chăm sóc an toàn
- Cho người bệnh nghỉ trong phòng thoáng, sạch, tránh gió lùa mạnh.
- Uống đủ nước, có thể dùng oresol theo hướng dẫn khi tiêu chảy hoặc sốt cao.
- Ăn thức ăn mềm, dễ tiêu, chia nhỏ bữa nếu trẻ ăn kém.
- Vệ sinh mũi, mắt, miệng bằng dung dịch phù hợp theo tư vấn y tế.
- Hạ sốt bằng thuốc đúng liều theo cân nặng và chỉ định.
- Theo dõi nhịp thở, mức độ tỉnh táo, lượng nước tiểu, tình trạng bú hoặc ăn uống.
Những điều không nên làm khi nghi mắc sởi
- Không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định.
- Không kiêng tắm tuyệt đối nếu cơ thể bẩn, nhưng cần tắm nhanh bằng nước ấm, nơi kín gió.
- Không bôi lá, thuốc dân gian hoặc chất lạ lên ban da.
- Không đưa trẻ đến nơi đông người khi đang nghi mắc sởi.
- Không tự ý bổ sung liều cao vitamin A nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.
Trong giai đoạn chăm sóc tại nhà, nếu trẻ sốt cao kéo dài, ho nhiều, thở nhanh, bỏ bú, nôn nhiều hoặc li bì, gia đình nên đưa trẻ đi khám ngay. để được hướng dẫn trước khi đến, giúp giảm nguy cơ lây nhiễm chéo.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Không phải mọi trường hợp phát ban đều là sởi, nhưng việc khám sớm giúp chẩn đoán phân biệt với sốt xuất huyết, rubella, thủy đậu, tay chân miệng, dị ứng thuốc hoặc các bệnh nhiễm trùng khác. NHS khuyến cáo nên tìm hỗ trợ y tế khẩn khi nghi mắc sởi, đặc biệt nếu trẻ dưới 1 tuổi tiếp xúc với ca sởi, người tiếp xúc là phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch hoặc người chưa tiêm đủ vắc xin. nhs.uk
Dấu hiệu cảnh báo cần khám sớm
- Sốt cao liên tục, khó hạ.
- Khó thở, thở nhanh, rút lõm ngực hoặc tím tái.
- Co giật, li bì, kích thích bất thường.
- Bỏ bú, không uống được, nôn nhiều, tiểu ít.
- Đau tai, chảy mủ tai, mắt đỏ nhiều hoặc nhìn mờ.
- Ban xuất huyết, chảy máu hoặc nghi ngờ bệnh khác kèm theo.
Lưu ý khi đưa trẻ hoặc người bệnh đến cơ sở y tế
Trước khi đến khám, nên gọi điện cho cơ sở y tế để được hướng dẫn đeo khẩu trang, đi lối riêng hoặc chờ ở khu vực phù hợp. Việc này giúp bảo vệ trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có hệ miễn dịch yếu đang có mặt tại phòng khám hoặc bệnh viện.
Phòng ngừa bệnh sởi bằng vắc xin và vệ sinh cá nhân
Tiêm vắc xin là biện pháp phòng bệnh sởi hiệu quả nhất. WHO khuyến nghị tất cả trẻ em và người lớn còn nhạy cảm với sởi nên được tiêm vắc xin nếu không có chống chỉ định, đồng thời nhấn mạnh tiêu chuẩn của chương trình tiêm chủng là đạt đủ 2 liều vắc xin chứa thành phần sởi. World Health Organization
Lịch tiêm vắc xin sởi cần lưu ý
Tại Việt Nam, theo thông tin hướng dẫn phòng chống sởi được truyền thông chính thống đăng tải từ Bộ Y tế, trẻ cần được tiêm mũi vắc xin sởi đầu tiên lúc 9 tháng tuổi và mũi thứ hai lúc 18 tháng tuổi trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Phụ huynh nên kiểm tra sổ tiêm chủng của trẻ và hỏi nhân viên y tế nếu trẻ bị lỡ lịch, chưa rõ đã tiêm đủ hay chưa.
Checklist phòng bệnh sởi trong gia đình
- Kiểm tra lịch tiêm sởi của trẻ và người lớn trong nhà.
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn phù hợp.
- Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi.
- Đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp hoặc phải chăm sóc người bệnh.
- Vệ sinh bề mặt thường chạm như tay nắm cửa, bàn học, đồ chơi.
- Không cho trẻ tiếp xúc gần với người nghi mắc sởi.
- Tăng cường dinh dưỡng, ngủ đủ và theo dõi sức khỏe sau khi tiếp xúc ca bệnh.
Các câu hỏi về bệnh sởi
Bệnh sởi có tự khỏi không?
Nhiều trường hợp sởi có thể hồi phục nếu được chăm sóc đúng và không có biến chứng. Tuy nhiên, bệnh vẫn có nguy cơ gây viêm phổi, viêm tai giữa, tiêu chảy hoặc biến chứng thần kinh. Vì vậy, người bệnh cần được theo dõi sát và đi khám khi có dấu hiệu nặng.
Bệnh sởi ở trẻ em có nguy hiểm hơn người lớn không?
Bệnh sởi ở trẻ em, nhất là trẻ nhỏ chưa tiêm phòng hoặc suy dinh dưỡng, có nguy cơ biến chứng cao. Người lớn cũng có thể bị nặng nếu chưa có miễn dịch hoặc có bệnh nền. Không nên đánh giá mức độ nguy hiểm chỉ dựa vào số lượng ban trên da.
Biểu hiện của bệnh sởi ở người lớn có khác trẻ em không?
Người lớn vẫn có các biểu hiện điển hình như sốt, ho, sổ mũi, đỏ mắt và phát ban. Một số người có thể mệt nhiều, sốt cao, đau nhức và hồi phục chậm hơn. Nếu người lớn nghi mắc sởi, cần hạn chế tiếp xúc và đi khám để được tư vấn.
Ban sởi có ngứa không?
Ban sởi thường là ban đỏ dạng dát sẩn, có thể không ngứa hoặc chỉ ngứa nhẹ. Nếu ban ngứa dữ dội, nổi mề đay nhanh, phù môi mắt hoặc khó thở, cần nghĩ đến dị ứng hoặc nguyên nhân khác và đi khám ngay. Không nên tự bôi thuốc lên da khi chưa rõ nguyên nhân.
Tiêm vắc xin rồi có bị sởi không?
Tiêm đủ vắc xin giúp giảm mạnh nguy cơ mắc bệnh và giảm nguy cơ diễn tiến nặng. Tuy nhiên, không có vắc xin nào bảo vệ tuyệt đối 100 phần trăm. Nếu đã tiêm nhưng vẫn có triệu chứng nghi ngờ, người bệnh vẫn nên được đánh giá y tế.
Khi nào trẻ mắc sởi có thể đi học lại?
Trẻ chỉ nên đi học lại khi hết giai đoạn lây, sức khỏe hồi phục và được nhân viên y tế tư vấn phù hợp. Không nên cho trẻ đi học khi còn sốt, ho nhiều, mệt hoặc ban đang tiến triển. Việc nghỉ học đúng thời điểm giúp tránh lây lan cho các trẻ chưa tiêm phòng.
Nên khám bệnh sởi ở đâu tại Hà Tĩnh?
Người nghi mắc sởi nên đến cơ sở y tế có khả năng khám bệnh truyền nhiễm, phân luồng và tư vấn cách ly. Gia đình có thể liên hệ phòng khám đa khoa kim đức để được hướng dẫn trước khi đến khám. Khi đi khám, người bệnh nên đeo khẩu trang và hạn chế tiếp xúc gần với người khác.
Bệnh sởi là bệnh truyền nhiễm dễ lây nhưng có thể phòng ngừa hiệu quả bằng tiêm vắc xin đầy đủ, vệ sinh cá nhân và cách ly đúng khi nghi mắc bệnh. Nếu bạn hoặc người thân có sốt, ho, đỏ mắt, phát ban lan từ mặt xuống thân mình,
