Hội chứng Cushing là gì và vì sao dễ bị bỏ sót
Cortisol liên quan thế nào đến Hội chứng Cushing
Cortisol là hormone do tuyến thượng thận tiết ra, có vai trò điều hoà đường huyết, huyết áp, miễn dịch và đáp ứng stress. Khi cortisol tăng cao kéo dài, cơ thể sẽ ưu tiên tích mỡ vùng bụng, mặt và gáy, đồng thời làm mỏng da, giảm khối cơ, giảm mật độ xương và làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, đái tháo đường. Vì nhiều biểu hiện giống các bệnh phổ biến khác, Hội chứng Cushing dễ bị bỏ qua nếu không đánh giá theo hướng Nội tiết.
Phân biệt Hội chứng Cushing và bệnh Cushing
Nhiều người tìm kiếm bệnh Cushing và nghĩ giống hệt Hội chứng Cushing. Thực tế, Hội chứng Cushing là khái niệm rộng, gồm mọi nguyên nhân gây tăng cortisol kéo dài. Còn bệnh Cushing thường dùng để chỉ tình trạng tăng cortisol do u tuyến yên tiết ACTH quá mức, kích thích thượng thận sản xuất cortisol. Phân biệt đúng giúp định hướng xét nghiệm và điều trị chính xác hơn. Viện Tiểu đường và Bệnh tiêu hóa
Dấu hiệu điển hình của Hội chứng Cushing
Checklist triệu chứng dễ nhận biết
Các dấu hiệu sau thường có giá trị gợi ý khi xuất hiện đồng thời và tiến triển tăng dần theo thời gian:
- Tăng cân nhanh, tích mỡ vùng bụng, cổ gáy, mặt tròn hơn so với trước.
- Da mỏng, dễ bầm tím, vết thương lâu lành; rạn da màu đỏ tím, bản rộng.
- Mụn trứng cá tăng, mặt đỏ, ra mồ hôi nhiều.
- Yếu cơ, mỏi khi leo cầu thang, đứng lên ngồi xuống; giảm sức bền rõ rệt.
Nếu bạn có nhiều triệu chứng trên, đặc biệt kèm rạn da đỏ tím và yếu cơ, nên đi khám Nội tiết để được đánh giá theo hướng Hội chứng Cushing.
Teo cơ trong hội chứng cushing và yếu cơ gần gốc chi
Teo cơ trong hội chứng cushing thường biểu hiện bằng yếu cơ gần gốc chi, tức yếu ở đùi, hông, vai. Bạn có thể thấy khó đứng dậy từ tư thế ngồi thấp, khó leo cầu thang, nhanh mỏi khi mang đồ. Cơ chế liên quan đến tác động dị hoá của cortisol lên protein cơ và giảm vận động do mệt mỏi. Tin tốt là nếu kiểm soát được nguyên nhân tăng cortisol, tình trạng yếu cơ có thể cải thiện dần, nhưng cần thời gian và tập phục hồi đúng cách.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp
Do dùng thuốc glucocorticoid kéo dài
Nguyên nhân thường gặp nhất của Hội chứng Cushing là sử dụng glucocorticoid liều cao hoặc kéo dài, có thể ở dạng uống, tiêm, hít hoặc bôi tuỳ trường hợp. Nếu bạn đang điều trị hen, viêm khớp, lupus, bệnh da liễu hoặc bệnh lý miễn dịch bằng thuốc có tính chất corticoid, nguy cơ tăng lên khi dùng lâu dài và không được theo dõi chặt. Điều quan trọng là không tự ngừng thuốc đột ngột vì có thể gây thiếu cortisol nguy hiểm; mọi điều chỉnh cần theo chỉ định bác sĩ. Viện Tiểu đường và Bệnh tiêu hóa
U tuyến yên, u thượng thận và u tiết ACTH lạc chỗ
Khi không liên quan thuốc, tăng cortisol có thể đến từ:
- U tuyến yên tiết ACTH quá mức, thường được gọi là bệnh Cushing.
- U tuyến thượng thận làm tăng tiết cortisol.
- U ở nơi khác trong cơ thể tiết ACTH, gọi là ACTH lạc chỗ, hay gặp ở vùng ngực. Viện Tiểu đường và Bệnh tiêu hóa
Để bạn dễ hình dung, dưới đây là bảng so sánh định hướng:
| Nhóm nguyên nhân | Gợi ý thường gặp | Hướng xử trí chính |
|---|---|---|
| Do thuốc glucocorticoid | Có tiền sử dùng thuốc kéo dài, triệu chứng tiến triển theo thời gian dùng | Giảm liều và ngừng theo phác đồ, theo dõi sát biến chứng |
| Bệnh Cushing do tuyến yên | ACTH thường tăng hoặc không thấp, cần đánh giá chuyên sâu | Phẫu thuật u tuyến yên là lựa chọn quan trọng, có thể cần thêm thuốc hoặc xạ trị |
| U tuyến thượng thận | ACTH thường thấp, tổn thương khu trú ở thượng thận | Phẫu thuật thượng thận tuỳ trường hợp |
| ACTH lạc chỗ | Diễn tiến có thể nhanh, cần tìm u ngoài tuyến yên | Điều trị khối u nguyên phát và kiểm soát cortisol |
Chuẩn đoán Hội chứng Cushing gồm những gì
Khi nào nên nghi ngờ và đi khám Nội tiết
Theo khuyến cáo chuyên môn, nên xét nghiệm khi có nhiều dấu hiệu điển hình và tiến triển, đặc biệt các biểu hiện có giá trị gợi ý cao như rạn da đỏ tím bản rộng, bầm tím dễ, yếu cơ gần gốc chi, hoặc có khối u thượng thận phát hiện tình cờ. Trước khi làm xét nghiệm, bác sĩ cần loại trừ hoặc đánh giá kỹ việc dùng glucocorticoid từ thuốc.
Các xét nghiệm sàng lọc cortisol được khuyến nghị
Bác sĩ Nội tiết thường chọn một trong các xét nghiệm sàng lọc có độ chính xác tốt, tuỳ tình trạng từng người:
- Cortisol niệu tự do 24 giờ, thường cần ít nhất hai lần đo.
- Cortisol nước bọt ban đêm, thường cần hai lần đo.
- Nghiệm pháp ức chế dexamethasone liều thấp, ví dụ 1 mg qua đêm hoặc phác đồ liều thấp kéo dài.
Tìm nguyên nhân sau khi xác định tăng cortisol
Sau khi xác định tăng cortisol, bước tiếp theo là tìm nguồn gây bệnh: đo ACTH để phân nhóm phụ thuộc ACTH hay không, sau đó phối hợp chẩn đoán hình ảnh tuyến yên hoặc tuyến thượng thận. Một số trường hợp cần xét nghiệm chuyên sâu và hội chẩn chuyên khoa để tránh chẩn đoán sai hoặc bỏ sót u nhỏ.
Tìm hiểu thêm về hội chứng Cushing
Hướng điều trị hiện nay và tiên lượng
Điều trị theo nguyên nhân: giảm thuốc, phẫu thuật, xạ trị, thuốc
Điều trị Hội chứng Cushing không có một cách chung cho tất cả, mà phụ thuộc nguyên nhân:
- Nếu do thuốc glucocorticoid: bác sĩ sẽ điều chỉnh giảm liều và ngừng theo lộ trình an toàn, đồng thời kiểm soát bệnh nền cần dùng thuốc.
- Nếu do khối u: phẫu thuật cắt bỏ khối u thường là lựa chọn quan trọng, ví dụ u tuyến yên có thể phẫu thuật qua đường mũi bởi phẫu thuật viên chuyên sâu.
- Một số trường hợp cần xạ trị hoặc thuốc kiểm soát cortisol khi chưa thể phẫu thuật hoặc bệnh còn tồn tại sau mổ.
Theo dõi biến chứng và nguy cơ tái phát
Ngay cả sau điều trị, bạn vẫn cần tái khám để theo dõi: tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, loãng xương, nguy cơ huyết khối và sức khoẻ tinh thần. Theo dõi dài hạn giúp phát hiện tái phát sớm và can thiệp kịp thời.
Cách khắc phục hội chứng Cushing tại nhà
Nhiều người gõ tìm cách khác phục hội chứng cushing, thực chất thường là mong muốn tìm cách khắc phục hội chứng Cushing để bớt mệt, giảm biến chứng và phục hồi cơ. Các gợi ý dưới đây giúp hỗ trợ, nhưng không thay thế điều trị nguyên nhân tăng cortisol.
Dinh dưỡng và vận động an toàn khi yếu cơ
- Ưu tiên protein chất lượng để hỗ trợ phục hồi cơ: cá, thịt nạc, trứng, sữa, đậu hũ, các loại đậu.
- Giảm muối và thực phẩm siêu chế biến để hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
- Kiểm soát đường đơn và đồ uống ngọt nếu có tăng đường huyết.
- Vận động nhẹ và đều: đi bộ, tập kháng lực rất nhẹ theo khả năng, ưu tiên bài tập phục hồi cơ đùi, mông, vai. Nếu bạn đang yếu cơ nhiều, nên xin hướng dẫn từ bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng.
Bảo vệ xương, tim mạch và giấc ngủ
- Theo dõi huyết áp, đường huyết theo hướng dẫn.
- Chủ động phòng loãng xương: đảm bảo canxi và vitamin D theo chỉ định, phơi nắng hợp lý, tập chịu lực nhẹ.
- Giữ nhịp ngủ đều, hạn chế caffeine muộn, ưu tiên thư giãn trước ngủ để giảm rối loạn giấc ngủ do cortisol.
Những điều tuyệt đối không tự làm
- Không tự mua thuốc ức chế cortisol hoặc thảo dược không rõ nguồn gốc.
- Không tự ngừng corticoid đột ngột nếu đang dùng thuốc.
- Không tự diễn giải một xét nghiệm cortisol đơn lẻ để kết luận mắc bệnh.
Câu hỏi về Hội chứng Cushing
Hội chứng Cushing có tự khỏi không
Bệnh Cushing khác gì Hội chứng Cushing?
Xét nghiệm phát hiện sớm gồm gì?
Teo cơ có hồi phục không?
Dùng corticoid có nguy cơ không?
Nếu quý khách hàng có các thắc mắc nào khác cần giải đáp thì đừng ngần ngại để lại thông tin tại phần Đặt lịch khám hoặc bấm máy Hotline 0941.98.1968 để được tư vấn nhanh
PHÒNG KHÁM ĐA KHOA KIM ĐỨC
Địa chỉ: 454 Hải Thượng Lãn Ông, P. Thành Sen, TP. Hà Tĩnh (cạnh BV TP Hà Tĩnh cũ)
Hotline /Zalo: 0987.98.1968 – 0941.98.1968
Website:https://phongkhamkimduc.vn
Giờ làm việc: 7h30 – 20h00 (tất cả các ngày trong tuần)
