1. Huyết áp là gì?
Huyết áp là gì? Huyết áp là áp lực của máu tác động lên thành động mạch khi tim bơm máu đi nuôi cơ thể. Khi tim co bóp, máu được đẩy vào động mạch tạo ra áp lực đó là huyết áp tâm thu (chỉ số trên). Khi tim giãn ra để nhận máu, áp lực trong động mạch giảm xuống, đó là huyết áp tâm trương (chỉ số dưới).
Nhờ có huyết áp, máu mới có thể lưu thông đến các cơ quan, mang oxy và dưỡng chất giúp duy trì sự sống. Nếu huyết áp quá cao hoặc quá thấp, cơ thể sẽ bị rối loạn chức năng, ảnh hưởng trực tiếp đến tim, não, thận và nhiều cơ quan khác.
xem thêm:
2. Đơn vị đo huyết áp là gì?
Huyết áp được đo bằng milimét thủy ngân (mmHg), gồm hai chỉ số:
- Huyết áp tâm thu: Bình thường dao động từ 90 – 139 mmHg.
- Huyết áp tâm trương: Bình thường dao động từ 60 – 89 mmHg.
Khi bạn có chỉ số huyết áp 120/80 mmHg, điều đó nghĩa là huyết áp tâm thu là 120 và tâm trương là 80 — mức lý tưởng nhất cho người trưởng thành khỏe mạnh.
3. Vai trò của huyết áp đối với sức khỏe
Huyết áp có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc duy trì hoạt động của hệ tim mạch và toàn bộ cơ thể:
- Giúp máu lưu thông liên tục, vận chuyển oxy và chất dinh dưỡng đến tế bào.
- Duy trì áp lực trong hệ tuần hoàn, hỗ trợ trao đổi chất giữa máu và mô.
- Đảm bảo hoạt động ổn định của tim, não, gan, thận và các cơ quan khác.
Nếu huyết áp không nằm trong giới hạn bình thường, cơ thể có thể đối mặt với nhiều rủi ro sức khỏe nghiêm trọng.
4. Khi huyết áp bất thường: Huyết áp cao và huyết áp thấp
Huyết áp cao (Tăng huyết áp)
Tăng huyết áp xảy ra khi chỉ số huyết áp vượt quá 140/90 mmHg. Đây là “kẻ giết người thầm lặng” vì thường không có triệu chứng rõ rệt nhưng lại dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như:
- Đột quỵ, nhồi máu cơ tim
- Phình hoặc bóc tách động mạch chủ
- Suy tim, suy thận mạn, mù lòa
- Giảm tuổi thọ và chất lượng cuộc sống
Huyết áp thấp (Hạ huyết áp)
Hạ huyết áp là khi chỉ số huyết áp dưới 90/60 mmHg, khiến máu không đủ nuôi các cơ quan. Người bị huyết áp thấp thường có triệu chứng:
- Chóng mặt, hoa mắt, mệt mỏi
- Da lạnh, nhợt nhạt, thậm chí ngất xỉu
- Nếu không được xử lý kịp thời có thể gây tổn thương tim, não và thận
5. Vì sao huyết áp thay đổi liên tục?
Huyết áp không cố định mà thay đổi liên tục để đáp ứng nhu cầu của cơ thể.
- Khi vận động mạnh, làm việc nặng, căng thẳng hoặc xúc động, huyết áp sẽ tăng lên tạm thời.
- Khi nghỉ ngơi, đặc biệt là khi ngủ, huyết áp sẽ giảm xuống.
Ngoài ra, các yếu tố như nhiệt độ môi trường, chế độ ăn uống, tâm lý, tuổi tác đều có thể ảnh hưởng đến chỉ số này. Nếu sự thay đổi nằm trong giới hạn sinh lý bình thường thì không đáng lo, nhưng khi dao động quá mức, cần được theo dõi và kiểm tra y tế.
6. Các yếu tố ảnh hưởng đến huyết áp là
Yếu tố bên trong:
- Tim mạch: Khi tim đập nhanh hoặc co bóp mạnh, huyết áp sẽ tăng.
- Khối lượng máu: Giảm thể tích máu khiến huyết áp giảm, tăng thể tích máu khiến huyết áp tăng.
- Độ đàn hồi mạch máu: Mạch máu bị xơ vữa, co cứng sẽ làm huyết áp tăng cao.
Yếu tố bên ngoài:
- Chế độ ăn nhiều muối, rượu bia, thuốc lá
- Căng thẳng tâm lý, ít vận động, béo phì
- Thiếu ngủ, làm việc áp lực kéo dài
7. Phân loại các mức huyết áp
| Phân loại | Huyết áp tâm thu (mm Hg) | Huyết áp tâm trương (mm Hg) | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Bình thường | < 120 | < 80 | Không có dấu hiệu tăng huyết áp |
| Tăng nhẹ (Elevated) | 120–129 | < 80 | Cần theo dõi, thay đổi lối sống |
| Tăng huyết áp giai đoạn 1 | 130–139 | 80–89 | Xem xét điều trị tùy nguy cơ tim mạch |
| Tăng huyết áp giai đoạn 2 | ≥ 140 | ≥ 90 | Cần điều trị y tế, theo dõi chặt |
| Cơn tăng huyết áp (Khẩn cấp) | > 180 | > 120 | Xử trí cấp cứu nếu có tổn thương cơ quan |
Lưu ý: Giá trị có thể thay đổi tùy hướng dẫn từng tổ chức y tế. Nên tham khảo bác sĩ để chẩn đoán và điều trị chính xác. |
8. Cách đo huyết áp chính xác
Tự đo tại nhà
Bạn có thể dùng máy đo huyết áp điện tử với các bước:
- Nghỉ ngơi ít nhất 5 phút trước khi đo
- Ngồi thẳng, hai chân đặt trên sàn, tay đặt ngang tim
- Quấn vòng bít đúng vị trí
- Đo 2 lần liên tiếp, mỗi lần cách nhau 1–2 phút
- Ghi lại kết quả để theo dõi hằng ngày
Đo tại cơ sở y tế
Nhân viên y tế sẽ đo theo quy trình chuẩn, giúp xác định chính xác chỉ số và phát hiện sớm các bất thường.
Theo dõi bằng máy Holter huyết áp 24h
Thiết bị nhỏ gọn đeo trên người giúp ghi lại chỉ số huyết áp tự động suốt 24–48 giờ, giúp bác sĩ đánh giá toàn diện biến động huyết áp trong ngày.
9. Làm gì khi huyết áp thay đổi bất thường?
Nếu bạn có biểu hiện chóng mặt, đau đầu, tim đập nhanh, đau ngực hoặc mệt mỏi, hãy:
- Ngừng công việc ngay, nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát
- Đo lại huyết áp để kiểm tra
- Nếu chỉ số quá cao hoặc quá thấp, cần đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử lý kịp thời
Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
10. Biện pháp kiểm soát huyết áp ổn định
Chế độ dinh dưỡng hợp lý
- Hạn chế muối, đồ ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn
- Bổ sung nhiều rau xanh, trái cây, đậu hạt, cá, sữa ít béo
- Uống đủ nước mỗi ngày và hạn chế rượu bia
Vận động đều đặn
Tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày, các hoạt động như đi bộ, yoga, bơi lội giúp máu lưu thông và kiểm soát huyết áp hiệu quả.
Giữ tinh thần thoải mái
Căng thẳng, lo âu, thức khuya là nguyên nhân làm huyết áp tăng cao. Hãy duy trì giấc ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi đêm, giữ tinh thần tích cực và lối sống cân bằng.
Theo dõi huyết áp định kỳ
Người trưởng thành nên đo huyết áp ít nhất 1 lần/tháng. Người có bệnh nền nên đo thường xuyên hoặc theo chỉ dẫn bác sĩ để sớm phát hiện nguy cơ.
11. Câu hỏi thường gặp
Huyết áp cao ảnh hưởng đến tim mạch ra sao?
Khi huyết áp tăng cao kéo dài, thành mạch phải chịu áp lực lớn hơn bình thường, dẫn đến: Tim phải làm việc quá sức → phì đại cơ tim, suy tim.Động mạch bị tổn thương, xơ cứng → dễ gây bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, đột quỵ.Mạch máu nhỏ (ở thận, não, mắt) cũng bị hư hại → suy thận, giảm thị lực.
Bác sĩ CK.II Lê Đức Dũng, Giám đốc chuyên môn phòng khám Đa khoa Kim Đức chia sẻ về khám sức khỏe tim mạch:
“𝐾ℎ𝑎́𝑚 𝑠𝑢̛́𝑐 𝑘ℎ𝑜̉𝑒 𝑡𝑖𝑚 𝑚𝑎̣𝑐ℎ đ𝑎̣̆𝑐 𝑏𝑖𝑒̣̂𝑡 𝑙𝑎̀ 𝑣𝑜̛́𝑖 𝑐𝑎́𝑐 đ𝑜̂́𝑖 𝑡𝑢̛𝑜̛̣𝑛𝑔 𝑛𝑔𝑢𝑦 𝑐𝑜̛ 𝑛ℎ𝑢̛: 𝑡𝑢̛̀𝑛𝑔 𝑏𝑖̣ 𝑛ℎ𝑜̂̀𝑖 𝑚𝑎́𝑢 𝑐𝑜̛ 𝑡𝑖𝑚, 𝑐𝑎𝑜 ℎ𝑢𝑦𝑒̂́𝑡 𝑎́𝑝, 𝑡𝑖𝑒̂̉𝑢 đ𝑢̛𝑜̛̀𝑛𝑔, 𝑐ℎ𝑜𝑙𝑒𝑠𝑡𝑒𝑟𝑜𝑙 𝑐𝑎𝑜,… đ𝑒̂̉ 𝑝ℎ𝑎́𝑡 ℎ𝑖𝑒̣̂𝑛 𝑠𝑜̛́𝑚 𝑐𝑎́𝑐 𝑣𝑎̂́𝑛 đ𝑒̂̀ 𝑡𝑖𝑚 𝑚𝑎̣𝑐ℎ 𝑡𝑖𝑒̂̀𝑚 𝑎̂̉𝑛, đ𝑎́𝑛ℎ 𝑔𝑖𝑎́ 𝑚𝑢̛́𝑐 đ𝑜̣̂ 𝑡ℎ𝑒̂̉ 𝑙𝑢̛̣𝑐 𝑡𝑖𝑚 𝑚𝑎̣𝑐ℎ, đ𝑢̛𝑎 𝑟𝑎 𝑘𝑒̂́ ℎ𝑜𝑎̣𝑐ℎ 𝑡𝑎̣̂𝑝 𝑙𝑢𝑦𝑒̣̂𝑛 𝑝ℎ𝑢̀ ℎ𝑜̛̣𝑝, ℎ𝑎̣𝑛 𝑐ℎ𝑒̂́ 𝑡𝑜̂́𝑖 đ𝑎 𝑐ℎ𝑎̂́𝑛 𝑡ℎ𝑢̛𝑜̛𝑛𝑔, đ𝑎̉𝑚 𝑏𝑎̉𝑜 𝑎𝑛 𝑡𝑜𝑎̀𝑛 𝑣𝑎̀ đ𝑎̣𝑡 đ𝑢̛𝑜̛̣𝑐 ℎ𝑖𝑒̣̂𝑢 𝑞𝑢𝑎̉ 𝑡𝑎̣̂𝑝 𝑙𝑢𝑦𝑒̣̂𝑛 𝑡𝑜̂́𝑡 𝑛ℎ𝑎̂́𝑡.”
Huyết áp thấp có ảnh hưởng đến tim không?
Câu trả lời là: Có.
Ngược lại, huyết áp quá thấp khiến: Tim và các cơ quan không nhận đủ oxy, dưỡng chất. Người bệnh có thể chóng mặt, ngất, thậm chí ngừng tim nếu huyết áp tụt đột ngột.
Bao lâu nên kiểm tra huyết áp một lần?
- Người dưới 40 tuổi, khỏa mạnh từ 3-5 năm/ần
- Người trên 40 tuổi có bệnh tim mạch, tiểu đường 1 năm/ lần
- Người đang điều trị tăng huyết áp, nên đo mỗi ngày
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Khi huyết áp thường xuyên cao hơn 140/90mmHg hoặc thấp hơn 90/60mmHg, kèm triệu trứng chóng mặt, đau đầu, mệt mỏi, nên đến chuyên khoa tim mạch để được chuẩn đoán điều trị
PHÒNG KHÁM ĐA KHOA KIM ĐỨC
Tiếp nhận tất cả thẻ BHYT tuyến tỉnh & Trung ương
Địa chỉ: 454 Hải Thượng Lãn Ông, P. Thành Sen, TP. Hà Tĩnh (cạnh BV TP Hà Tĩnh cũ)
Hotline /Zalo: 0987.98.1968 – 0941.98.1968
Website:https://phongkhamkimduc.vn
Giờ làm việc: 7h30 – 20h00 (tất cả các ngày trong tuần)
