Viêm cầu thận là tình trạng viêm tại các cầu thận, tức những bộ lọc siêu nhỏ trong thận có nhiệm vụ loại bỏ chất thải và nước dư khỏi máu. Khi bộ lọc này tổn thương, người bệnh có thể xuất hiện phù, tiểu bọt, tiểu đỏ, tăng huyết áp hoặc mệt mỏi kéo dài. Điều đáng lo là một số trường hợp tiến triển âm thầm nên đến khi đi khám mới phát hiện chức năng thận đã giảm đáng kể.
Nếu bạn đang thấy mắt sưng buổi sáng, nước tiểu nhiều bọt, tiểu ít hơn bình thường hoặc có màu hồng đỏ nâu, đây không phải dấu hiệu nên chủ quan. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu rõ viêm cầu thận là gì, các dạng thường gặp, mức độ nguy hiểm và thời điểm nên làm xét nghiệm nước tiểu cùng creatinin eGFR càng sớm càng tốt.
Phòng khám đa khoa Kim Đức khuyến khích người có dấu hiệu nghi ngờ kiểm tra sớm để tránh bỏ lỡ giai đoạn còn dễ theo dõi và can thiệp.
Viêm cầu thận là gì và vì sao dễ bị bỏ qua
Cầu thận giữ vai trò gì trong cơ thể
Mỗi quả thận có rất nhiều cầu thận. Đây là nơi lọc máu để giữ lại tế bào máu và protein cần thiết, đồng thời đưa chất thải ra nước tiểu. Khi viêm xảy ra, hàng rào lọc bị rối loạn, làm rò rỉ protein hoặc hồng cầu vào nước tiểu. Vì vậy người bệnh có thể gặp tiểu bọt, tiểu máu hoặc phù do giữ nước.
Vì sao nhiều người chỉ phát hiện khi đã có phù hoặc tiểu bất thường
Nhiều ca viêm cầu thận cấp xuất hiện sau nhiễm liên cầu ở họng hoặc da từ 1 đến 3 tuần. Trong khi đó, viêm cầu thận mạn có thể kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm, âm thầm làm thận xơ teo và giảm chức năng dần. Một số người gần như không có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn sớm, vì vậy xét nghiệm nước tiểu định kỳ có giá trị phát hiện sớm rất lớn.
Không phải ai bị cũng đau thắt lưng rõ rệt. Nhiều người chỉ thấy mặt nặng, chân phù nhẹ, tăng cân nhanh do giữ nước hoặc nước tiểu thay đổi bất thường.
Các dạng viêm cầu thận thường gặp
Viêm cầu thận cấp
Viêm cầu thận cấp thường khởi phát khá nhanh, hay gặp sau nhiễm liên cầu khuẩn ở họng hoặc ngoài da. Người bệnh có thể phù, tiểu ít, tiểu máu, tăng huyết áp hoặc mệt. Nhiều trường hợp hồi phục tốt nếu được theo dõi và điều trị đúng, nhưng vẫn có nguy cơ biến chứng nếu đến muộn.
Viêm cầu thận mạn
Viêm cầu thận mạn là quá trình tổn thương kéo dài, tiến triển chậm nhưng dai dẳng. Bệnh có thể dẫn đến xơ hóa cầu thận, teo thận hai bên và cuối cùng là suy thận mạn không hồi phục. Đây là lý do nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi creatinin đã tăng hoặc eGFR đã giảm đáng kể.
Một số thể tiến triển nhanh cần đặc biệt lưu ý
Ngoài hai dạng phổ biến trên, còn có thể viêm cầu thận tiến triển nhanh. Thể này có thể làm chức năng thận giảm trong vài ngày đến vài tuần và cần đánh giá sớm để tránh tổn thương thận vĩnh viễn. Các nguyên nhân có thể liên quan tự miễn, anti GBM, ANCA hoặc lắng đọng phức hợp miễn dịch.
| Dạng bệnh | Đặc điểm thường gặp | Mức độ cần lưu ý |
|---|---|---|
| Viêm cầu thận cấp | Khởi phát nhanh, hay sau nhiễm trùng, phù, tiểu đỏ, tiểu ít | Cần khám sớm để theo dõi biến chứng và huyết áp |
| Viêm cầu thận mạn | Âm thầm, kéo dài, dễ bỏ sót ở giai đoạn đầu | Nguy cơ suy thận mạn nếu chẩn đoán muộn |
| Tiến triển nhanh | Suy giảm chức năng thận nhanh, diễn tiến nặng | Cần đánh giá chuyên khoa khẩn |
Ngay khi có dấu hiệu viêm cầu thận, bạn nên làm xét nghiệm nước tiểu và kiểm tra creatinin eGFR thay vì chờ triệu chứng tự hết.
Dấu hiệu viêm cầu thận và mức độ nguy hiểm
7 dấu hiệu cảnh báo không nên chờ tự hết
Dưới đây là những dấu hiệu hay gặp ở người nghi ngờ viêm cầu thận:
- Phù mặt, đặc biệt là bọng mắt buổi sáng
- Phù chân, tay hoặc tăng cân nhanh do giữ nước
- Tiểu bọt kéo dài do protein niệu
- Tiểu màu hồng, đỏ hoặc nâu do có máu trong nước tiểu
- Tiểu ít hơn bình thường
- Tăng huyết áp, đau đầu, mệt mỏi
- Buồn nôn, chán ăn hoặc khó thở khi giữ nước nhiều
Các biểu hiện này được mô tả khá nhất quán trên các nguồn y khoa uy tín và không nên xem là rối loạn thoáng qua.
Liên hệ với chúng tôi qua Fanpage nếu bạn đang có các dấu hiệu trên
Biến chứng có thể gặp nếu chẩn đoán muộn
Nhiều người tìm kiếm cụm từ viêm cầu thận có nguy hiểm không vì bệnh có thể dẫn đến suy thận cấp, suy thận mạn, ứ dịch, tăng huyết áp khó kiểm soát và rối loạn điện giải. Ở các thể nặng hoặc tiến triển nhanh, người bệnh có thể cần lọc máu nếu chức năng thận giảm sâu. Một số trường hợp còn liên quan bệnh tự miễn hoặc nhiễm trùng toàn thân nên mức độ nguy hiểm không chỉ nằm ở thận mà còn ở toàn trạng.
Nếu bạn tiểu đỏ rõ, phù tăng nhanh, khó thở, huyết áp cao hoặc tiểu rất ít, nên đi khám ngay trong ngày.
Chẩn đoán, chế độ ăn và khi nào nên xét nghiệm sớm
Xét nghiệm nào thường được chỉ định
Khi nghi ngờ viêm cầu thận, bác sĩ thường dựa vào triệu chứng lâm sàng, tiền sử nhiễm trùng hoặc bệnh tự miễn và chỉ định các xét nghiệm như tổng phân tích nước tiểu, protein niệu, hồng cầu niệu, creatinin huyết thanh, eGFR, điện giải và đôi khi thêm xét nghiệm miễn dịch hoặc sinh thiết trong trường hợp cần xác định nguyên nhân. Sinh thiết thận được xem là tiêu chuẩn vàng trong một số thể nặng hoặc tiến triển nhanh.
Chế độ ăn cho bệnh nhân viêm cầu thận cấp
Chế độ ăn cho bệnh nhân cần cá thể hóa theo mức độ phù, huyết áp và chức năng thận, nhưng thường có các nguyên tắc cơ bản sau:
- Ăn nhạt hơn bình thường để giảm giữ nước và hỗ trợ kiểm soát huyết áp
- Không tự ý tăng lượng đạm khi đang có protein niệu nếu chưa được bác sĩ tư vấn
- Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều muối và nước ngọt
- Theo dõi lượng nước vào ra nếu đang phù hoặc tiểu ít
- Ưu tiên bữa ăn dễ tiêu, đủ năng lượng, nhiều rau phù hợp với chỉ định riêng
Người bệnh không nên tự áp dụng chế độ ăn kiêng cực đoan, nhất là khi chưa biết creatinin hay eGFR hiện tại.
Khi nào nên xét nghiệm sớm
Bạn nên đi kiểm tra sớm nếu thuộc một trong các nhóm sau:
- Có phù mặt, chân hoặc tăng cân nhanh không rõ lý do
- Tiểu bọt kéo dài nhiều ngày
- Tiểu đỏ, nâu hoặc hồng
- Tiểu ít, mệt, tăng huyết áp mới xuất hiện
- Vừa bị viêm họng hoặc nhiễm trùng da gần đây
- Có bệnh tự miễn, đái tháo đường hoặc tiền sử bệnh thận
Câu hỏi thường gặp về viêm cầu thận
Viêm cầu thận có tự khỏi không
Một số trường hợp nhẹ, đặc biệt sau nhiễm trùng, có thể cải thiện tốt khi được theo dõi và điều trị đúng. Tuy vậy không nên tự kết luận là bệnh sẽ tự khỏi vì vẫn có nguy cơ biến chứng hoặc chuyển mạn. Xét nghiệm là cách an toàn nhất để biết tình trạng hiện tại.
Tiểu bọt có phải chắc chắn là viêm cầu thận không
Không phải lúc nào cũng vậy. Tiểu bọt có thể liên quan mất nước, tốc độ dòng tiểu hoặc protein niệu do nhiều nguyên nhân khác nhau. Nhưng nếu tiểu bọt kéo dài, kèm phù hoặc tiểu đỏ, bạn nên kiểm tra nước tiểu sớm.
Viêm cầu thận cấp và viêm cầu thận mạn khác nhau thế nào
Thể cấp thường khởi phát nhanh hơn và có thể liên quan nhiễm trùng gần đây. Thể mạn tiến triển chậm, âm thầm trong thời gian dài và dễ dẫn đến suy thận mạn nếu phát hiện muộn. Vì vậy người có biểu hiện mơ hồ vẫn nên kiểm tra định kỳ.
Nguyên nhân thường gặp là gì
Nguyên nhân có thể bao gồm nhiễm liên cầu, bệnh tự miễn như lupus, viêm mạch, viêm gan B hoặc C, HIV, đái tháo đường và tăng huyết áp kéo dài. Một số trường hợp không xác định ngay được nguyên nhân và cần làm thêm xét nghiệm chuyên sâu.
Bị phù mặt buổi sáng có nên nghĩ đến viêm cầu thận không
Có thể. Phù mặt buổi sáng là một trong những dấu hiệu khá điển hình, nhất là khi đi kèm tiểu bọt, tiểu ít hoặc huyết áp tăng. Tuy nhiên vẫn cần xét nghiệm để phân biệt với các nguyên nhân khác như dị ứng, thiếu ngủ hay bệnh tim.
Xét nghiệm nào giúp phát hiện sớm
Tổng phân tích nước tiểu, định lượng protein niệu, creatinin máu và eGFR là nhóm xét nghiệm cơ bản rất hữu ích. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm siêu âm thận, xét nghiệm miễn dịch hoặc sinh thiết. Khám sớm giúp giảm nguy cơ bỏ sót giai đoạn đầu.
Viêm cầu thận không chỉ là vấn đề tiểu bọt hay phù nhẹ. Đây là bệnh lý tại bộ lọc của thận và có thể tiến triển từ thể cấp sang mạn, thậm chí dẫn đến suy thận nếu chủ quan.
